Wstęp
Kukułka krwista, znana również jako stoplamek krwisty lub storczyk krwisty, to gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Charakteryzuje się pięknymi kwiatami oraz specyficznymi wymaganiami ekologicznymi. W Polsce jest dość pospolita, szczególnie na niżu, i odgrywa istotną rolę w ekosystemach wilgotnych łąk i torfowisk. W artykule przyjrzymy się bliżej morfologii, biologi i ekologii kukułki krwistej, a także jej rozmieszczeniu geograficznemu oraz zagrożeniom, które mogą wpływać na jej przetrwanie.
Rozmieszczenie geograficzne
Kukułka krwista występuje głównie w Europie i Azji. Jej zasięg obejmuje niemal całą Europę, rozciągając się od północnej Skandynawii po północną Hiszpanię, środkowe Włochy i wschodnią Grecję. Poza tym zwartym obszarem roślina ta występuje sporadycznie na Krymie, Bałkanach oraz w północno-wschodniej Europie. W Azji kukułka krwista występuje wyspowo, jednak dokładne granice jej zasięgu nie są do końca poznane.
W Polsce kukułka krwista jest dość powszechna, szczególnie w północnej, środkowej i wschodniej części kraju. Stwierdzono jej obecność na ponad 1000 stanowiskach, podczas gdy na południu i południowym zachodzie występuje znacznie rzadziej. W Karpatach roślina ta była znana z dziesięciu stanowisk, z których na niektórych nie udało się jej ostatnio odnaleźć.
Morfologia
Łodyga
Łodyga kukułki krwistej jest wzniesiona, sztywna i pusta w środku. Może osiągać wysokość od 30 do 60 cm, a w sprzyjających warunkach nawet do 100 cm. Jest dość gruba i mięsista, co zapewnia roślinie stabilność.
Liście
Roślina posiada od 5 do 8 liści, które obejmują łodygę pochwiasto i są ustawione skrętolegle. Liście są bezplamkowe, jasnozielone i kapturkowato zwinięte na szczycie. Dolne liście mają kształt równowąskolancetowaty i są ostro zakończone. Ich długość jest około pięciokrotnie większa od szerokości, a u nasady zwężają się do około 1,8 cm. Liście górne sięgają kwiatostanu.
Kwiaty
Kwiaty kukułki krwistej zbierają się w gęsty kłos o długości od 5 do 12 cm. Kłos zawiera od 15 do 60 jasnoczerwonych kwiatów wyrastających w kątach lancetowatych przysadek. Dolne kwiaty są dwukrotnie dłuższe od zalążni. Działki okwiatu mają długość od 5 do 6 mm, a ich zewnętrzne części są wzniesione. Ostroga kwiatu jest krótsza od zalążni oraz pozioma lub skierowana w dół. Warżka ma szerokość od 5,5 do 8 mm i długość od 6 do 9 mm; środkowa część warżki jest jaśniejsza i pokryta drobnym wzorkiem w kształcie podwójnej pętli.
Bulwa
Roślina posiada podwójną bulwę o głęboko wcinanym kształcie, co stanowi adaptację do życia w zmiennych warunkach glebowych oraz służy jako magazyn energii dla przyszłych pędów.
Biologia i ekologia
Kukułka krwista jest byliną oraz geofitem ryzomowym. Jej kwiaty są owadopylne; roślina przyciąga owady poprzez imitację budowy kwiatów roślin miododajnych, mimo że nie produkuje nektaru. Preferuje siedliska wilgotnych łąk oraz torfowisk. W Europie jej zasięg pionowy wynosi od poziomu morza do 2400 m n.p.m., jednak w Polsce rzadko występuje powyżej 500 m n.p.m.
Kukułka krwista kwitnie zazwyczaj od początku czerwca do pierwszych dni lipca. Rozmnaża się zarówno przez nasiona, jak i wegetatywnie. Należy zauważyć, że nie wszystkie pędy zakwitają; na przykład we wsi Kruhel Wielki w 1996 roku zaobserwowano jedynie 19 pędów kwitnących oraz 8 płonnych.
Zmienność
Kukułka krwista występuje w Polsce w dwóch głównych podgatunkach: typowym oraz żółtawym. Typowy podgatunek (Dactylorhiza incarnata subsp. incarnata) charakteryzuje się czerwonymi lub różowymi kwiatami, czasami białymi. Z kolei podgatunek żółtawy (Dactylorhiza incarnata subsp. ochroleuca) ma jasnożółte kwiaty z intensywnie zabarwioną środkową częścią warżki.
Oprócz wspomnianych podgatunków istnieją również inne podgatunki kukułki krwistej. Roślina ta tworzy mieszańce z innymi gatunkami storczyków oraz międzyrodzajowe z Coeloglossum viride i Gymnadenia conopsea.
Zagrożenia i ochrona
Od 2014 roku kukułka krwista objęta jest częściową ochroną gatunkową w Polsce; wcześniej przez wiele lat była chroniona ścisłą ochroną. Istnieją jednak liczne zagrożenia dla tego gatunku – melioracje gruntów oraz osuszanie terenów podmokłych stanowią poważne ryzyko dla jego przetrwania. Ponadto zarastanie
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).